عقیمسازی پت (حیوانات خانگی)؛ هر آنچه باید بدانید
عقیمسازی پت یکی از مهمترین اقدامات مراقبتی برای پتهای خانگی است که فقط روی توانایی تولیدمثل آنها اثر نمیگذارد، بلکه میتواند بر سلامت، رفتار و حتی طول عمرشان هم تأثیر مثبت داشته باشد. با این حال، بسیاری از سرپرستان بهدلیل ناآگاهی یا باورهای نادرست، عقیم کردن حیوانات خانگی را نوعی دخالت در طبیعت میدانند و برای انجام آن تردید دارند.
اگر شما هم سرپرست یک حیوان خانگی هستید، آشنایی با مزایا، عوارض احتمالی و بهترین زمان عقیمسازی میتواند به شما کمک کند تصمیمی آگاهانهتر بگیرید.
عقیم سازی پت یعنی چه؟
عقیمسازی حیوانات خانگی یک روش جراحی برای جلوگیری از تولیدمثل و کاهش یا توقف میل جنسی در حیوان است. این عمل تحت بیهوشی کامل انجام میشود.
در حیوان ماده، معمولاً رحم و تخمدانها برداشته میشوند و در حیوان نر، بیضهها خارج میشوند.
آیا عقیم سازی پت دخالت در طبیعت آنها است؟
این سؤال یکی از بحثبرانگیزترین موضوعات درباره عقیمسازی پت است. باید توجه داشت که حیوانات خانگی دیگر مانند حیوانات وحشی در شرایط طبیعی زندگی نمیکنند؛ بلکه انسان آنها را اهلی کرده و در محیطی کاملاً متفاوت نگهداری میکند.
از طرف دیگر، حیوانات خانگی امروزی معمولاً بهدلیل مراقبت بهتر، طول عمر بیشتری نسبت به حیوانات آزاد دارند، اما همزمان در معرض بیماریهای بیشتری هم هستند. در چنین شرایطی، عقیمسازی میتواند یکی از مؤثرترین راهها برای پیشگیری از برخی عفونتها و بیماریهای وابسته به اندامهای جنسی، از جمله بعضی سرطانها باشد.
مزایای عقیمسازی پت
عقیمکردن حیوانات فواید زیادی دارد، اما مهمترین مزیت آن جلوگیری از بارداری ناخواسته است. این موضوع علاوه بر جلوگیری از مشکلات بارداری و زایمان، از نظر مالی هم به نفع سرپرست حیوان خواهد بود. البته مزایای این عمل فقط به این مورد محدود نمیشود.
1) کاهش هزینههای نگهداری
عقیمسازی پت میتواند هزینههای مربوط به بارداری ناخواسته، زایمان و نگهداری از تولهها را کاهش دهد. علاوه بر این، حیوانات عقیمشده در بسیاری از موارد کمتر دچار برخی بیماریها میشوند و در نتیجه هزینههای درمانی هم کمتر میشود.
2) پیشگیری از انتقال مشکلات ژنتیکی
برخی بیماریها و نقصهای ژنتیکی در نژادهای خاص بیشتر دیده میشوند؛ مثل مشکلات مفصلی یا دیسپلازی هیپ. با عقیمسازی پت، از انتقال این ویژگیها به نسل بعد جلوگیری میشود.
3) افزایش امید به زندگی
تحقیقات مختلف نشان دادهاند که عقیمسازی با کاهش برخی خطرات، میتواند به افزایش طول عمر حیوان کمک کند. به همین دلیل، این کار یکی از تصمیمهای مهم برای حفظ سلامت بلندمدت پت محسوب میشود.
4) کاهش خطر بیماریهای مقاربتی، تومورها و سرطانها
بعضی بیماریها از طریق جفتگیری بین حیوانات منتقل میشوند. از طرف دیگر، فعال ماندن غدد جنسی میتواند خطر برخی تومورها و سرطانها را افزایش دهد. عقیمسازی در کاهش این ریسکها نقش مهمی دارد.
5) کمک به بهبود رفتار حیوان
در بسیاری از حیوانات، بعد از عقیمسازی رفتارهای پرخطر یا آزاردهنده کمتر میشود. رفتارهایی مثل:
- نشانهگذاری با ادرار
- فرار برای جفتگیری
- پرخاشگری
- بیقراری شدید
اگر عقیمسازی خیلی دیر انجام شود، بعضی از این رفتارها ممکن است به عادت تبدیل شوند و حتی بعد از جراحی هم بهطور کامل از بین نروند.
6) پیشگیری از فحلی در حیوانات ماده
در حیوانات ماده، دوره فحلی یا استروس میتواند با تغییر رفتار، بیقراری، سر و صدا و تلاش برای فرار همراه باشد. عقیمسازی میتواند این مشکل را کنترل کند و از بارداری ناخواسته جلوگیری کند.
7) کنترل جمعیت حیوانات بلاصاحب
یکی از پیامدهای مهم عقیمسازی، کمک به کنترل جمعیت حیوانات ولگرد و بلاصاحب است. این موضوع هم برای سلامت جامعه مهم است و هم از تولد تولههای ناخواسته جلوگیری میکند.
8) کاهش دورههای خونریزی و شبهبارداری در مادهها
در برخی حیوانات ماده، چرخه جنسی با خونریزی یا حتی شبهبارداری همراه است. این شرایط ممکن است روی روحیه و رفتار پت اثر منفی بگذارد. عقیمسازی میتواند این مشکل را برطرف کند.
عوارض عقیمسازی پت
در کنار مزایا، عقیمسازی ممکن است برخی عوارض محدود هم داشته باشد که آگاهی از آنها برای تصمیمگیری بهتر ضروری است.
1) افزایش وزن
بعد از عقیمسازی، سوختوساز بدن حیوان ممکن است کمی تغییر کند و نیاز او به کالری کمتر شود. اگر رژیم غذایی و فعالیت بدنی حیوان تنظیم نشود، احتمال اضافهوزن وجود دارد.
2) غیرقابلبرگشت بودن
عقیمسازی یک عمل دائمی است. یعنی پس از برداشتن اندامهای تولیدمثل، حیوان برای همیشه نابارور میشود. بنابراین این تصمیم باید کاملاً آگاهانه گرفته شود.
3) بیاختیاری ادرار
بیاختیاری ادرار یکی از عوارض نادر است و در درصد کمی از حیوانات ماده دیده میشود. این مورد بیشتر در حیواناتی گزارش شده که در سن پایینتر جراحی شدهاند.
بهترین سن برای عقیمسازی پت
سن مناسب عقیمسازی به نوع حیوان، نژاد، جنسیت و وضعیت سلامتی او بستگی دارد. بهطور کلی، بسیاری از دامپزشکان سن ۶ ماهگی تا ۲ سالگی را بازه مناسبی برای انجام این عمل میدانند.
در برخی موارد توصیه میشود عقیمسازی قبل از اولین فحلی انجام شود تا حیوان کمتر در معرض هورمونها قرار بگیرد و احتمال برخی بیماریها، از جمله سرطانها، کاهش یابد. با این حال، تصمیم نهایی باید حتماً با نظر دامپزشک گرفته شود.
عقیمسازی حیوان چگونه انجام میشود؟
برای اینکه حیوان کمترین عارضه را داشته باشد و دوران نقاهت راحتتری را پشت سر بگذارد، رعایت چند نکته قبل و بعد از جراحی ضروری است.
اقدامات قبل از عقیمسازی
پیش از عمل، معمولاً دامپزشک انجام برخی آزمایشها مثل آزمایش خون را توصیه میکند تا وضعیت عمومی حیوان بررسی شود و داروی بیهوشی مناسب انتخاب گردد.
همچنین معمولاً باید حدود ۸ تا ۱۰ ساعت قبل از جراحی به حیوان غذا و آب نداد تا خطر تهوع و عوارض بیهوشی کمتر شود.
شیوه جراحی
در این عمل، بسته به نظر دامپزشک و شرایط حیوان، اندامهای تولیدمثل بهصورت کامل یا جزئی برداشته میشوند. حذف کامل این اندامها معمولاً اثر پیشگیرانه بیشتری در برابر بیماریهای مرتبط با سیستم تولیدمثل دارد.
مراقبتهای بعد از عقیمسازی
مراقبت بعد از جراحی نقش مهمی در بهبود سریعتر حیوان دارد:
- تا ۲ تا ۳ ساعت بعد از جراحی به حیوان غذا و آب ندهید.
- سپس تا یک روز، غذای سبک و قابلهضم برای او در نظر بگیرید.
- محیط استراحت حیوان را آرام و محدود نگه دارید تا تحرک زیاد نداشته باشد.
- محل جراحی را هر روز بررسی کنید.
- دفعات ادرار و مدفوع را تا زمان بهبود کامل زیر نظر داشته باشید.
- اگر در ادرار یا مدفوع مشکلی مشاهده کردید، دامپزشک را در جریان بگذارید.
- برای جلوگیری از لیس زدن زخم، از قلاده الیزابت استفاده کنید.
- داروهای تجویزشده مانند مسکنها و آرامبخشها را دقیق و منظم طبق دستور دامپزشک بدهید.
چه زمانی باید فوراً به دامپزشک مراجعه کرد؟
تا ۲۴ ساعت بعد از جراحی، مقدار کمی قرمزی یا ترشح خونی خفیف ممکن است طبیعی باشد. اما در صورت مشاهده علائم زیر باید سریعاً با دامپزشک تماس بگیرید:
- بوی بد از محل جراحی
- تورم غیرعادی
- قرمزی شدید
- کبودی
- خروج چرک
- باز شدن بخیه یا محل برش
معمولاً بهبودی کامل زخم بین ۱۰ تا ۱۴ روز طول میکشد. بعد از این مدت، در صورت نیاز، برای کشیدن بخیه باید طبق نظر دامپزشک مراجعه شود.
تفاوت عقیمسازی نر و ماده
عقیمسازی هم برای نرها و هم برای مادهها اهمیت دارد.
در حیوانات ماده، این عمل از بارداری ناخواسته، پیومترا (عفونت رحم) و برخی تومورهای پستانی پیشگیری میکند.
در حیوانات نر نیز عقیمسازی میتواند خطر سرطان بیضه، بیماریهای پروستات و رفتارهای پرخطر مانند فرار، پرخاشگری و نشانهگذاری ادراری را کاهش دهد.
در دامپزشکی نیک شما میتوانید بهترین مشاوره را درباره عقیم سازی دلبندتان داشته باشید.
